Bang voor de tandarts? Tandarts angstbegeleiding Chantal Borsjé helpt je hier van af!

7 mei 2018
bang voor de tandarts

Bang voor de tandarts?

Ben jij bang voor de tandarts? Vind je het vreselijk om een verdoving te krijgen of dat er in jouw mond geboord wordt? Je bent niet alleen. Een kwart van de Nederlandse bevolking is bang om naar de tandarts te gaan en 12% is zelfs zó bang dat zij een tandheelkundige behandeling vermijden of doorstaan met intense angst. Dat is echter helemaal niet nodig! Chantal Borsjé is tandarts angstbegeleiding. Zij helpt haar patiënten van hun angst af. Wil je weten wat je zelf kunt doen en welke tips zij heeft voor andere hulpverleners? Lees dan snel verder!

 

Cuba reünie

Ondertussen alweer 5 jaar geleden, heb ik Chantal Borsjé tijdens een vakantie op Cuba ontmoet. Toen ik mijn blog lanceerde, herinnerde ik me ineens dat Chantal tandarts was en dat zij een bijzondere opleiding was gaan volgen. Misschien wil ze daar wel wat over vertellen voor Medical Journey?! Hartstikke leuk natuurlijk om haar na zoveel jaren weer eens te zien en alles te horen over haar unieke baan als tandarts angstbegeleiding.

 

Chantal Borsjé

Chantal Borsjé is ruim een jaar geleden afgestudeerd als tandarts angstbegeleiding, een 3-jarige post-master, waarmee ze zich gespecialiseerd heeft in het begeleiden van volwassenen met angst voor de tandarts. Ze woont samen met haar vriend en zoontje in hartje Amsterdam. Chantal is werkzaam als tandarts angstbegeleiding bij SBT (Stichting Bijzondere Tandheelkunde) in Amsterdam en daarnaast werkt ze in Waddinxveen als algemeen tandarts bij tandartsenpraktijk De Boemerang.

 

‘Ik was dat meisje dat naast jou fietste’

Hoe kom je er eigenlijk op om tandarts angstbegeleiding te worden? ‘Dat is wel een grappig verhaal’ lacht Chantal. ‘Ik wist helemaal niet van het bestaan van deze opleiding af. Op een nascholing had ik mijn fiets geparkeerd naast tv-tandarts Maaike Schutjes van het programma ‘dit is mijn lijf’. Ik had haar herkend van tv en we bleken dezelfde kant op te moeten.’ Onderweg spraken ze over de twijfel van Chantal dat ze niet goed wist wat ze verder wilde doen qua werk. ‘Hé weet je wat leuk is? Je moet de opleiding angstbegeleiding doen!’ Dat leek Chantal wel wat. En van het een kwam het ander…

 

Tandarts angstbegeleiding

In Nederland zijn er 21 tandartsen angstbegeleiding werkzaam. Er blijken veel tandartsen te zijn, die zich angsttandarts noemen, maar dat is wat anders dan een tandarts angstbegeleiding. Zij hebben hiervoor geen opleiding gevolgd. Als tandarts angstbegeleiding combineer je psychologie en tandheelkunde met elkaar.

 

Waar komt het bang voor de tandarts zijn vandaan?

Volgens Chantal zijn er meerdere redenen, die kunnen maken dat iemand bang voor de tandarts is. Sommige mensen hebben in het verleden een traumatische ervaring gehad bij hun tandarts, vaak een kaakchirurg of schooltandarts.

 

Tandartsen blijken regelmatig door te gaan met behandelen, ondanks dat patiënten hun grens al hebben aangegeven. Ook komt het voor dat er botte opmerkingen gemaakt worden als ‘doe je bek open’ of ‘het kan niet dat je nog wat voelt’. De ene patiënt heeft hier totaal geen last van en lacht er om, maar anderen raken dusdanig van hun a propos dat ze niet meer naar de tandarts durven. Het is deels dus een subjectieve beleving.

 

‘Ik kan er niet bij met mijn hoofd dat er tandartsen zijn die doorgaan met behandelen terwijl hun patiënt zijn hand heeft opgestoken als stopsignaal. Dit beschadigt het vertrouwen enorm.’

Anderen hebben de angst van hun ouders overgenomen. Ouders waarschuwen hun kinderen bijvoorbeeld dat ze niet bang hoeven te zijn. Daarover zegt Chantal:

 

‘Als je naar de groenteboer gaat, zeg je toch ook niet bij de deur tegen je kind ‘het is niet eng hoor’, waarom dan wel bij de tandarts? Dat suggereert iets engs.’

Ook kan iemand te maken hebben gehad met misbruik of een andere traumatische ervaring. Hierbij gaat het vooral om verlies van controle. Zij ziet relatief veel patiënten met een psychiatrische aandoening en ook mensen met een verstandelijke beperking komen meestal bij haar collega’s van SBT terecht, omdat zij vaak wat extra begeleiding kunnen gebruiken.

 

Wat onderscheidt een tandarts angstbegeleiding van een ‘gewone’ tandarts?

‘Mensen vragen me wel eens ‘ben je dan heel lief?’ Ik ben wel lief en heb veel geduld, maar het gaat vaak helemaal niet zo om lief zijn. Het is belangrijk duidelijk te zijn. De patiënt vindt het heel eng en we gaan het toch doen. Dan ben ik niet zo lief. Dan zeg ik we gaan het nu ook gewoon doen.’

Door duidelijkheid te bieden, weten mensen precies waar ze aan toe zijn; dit kan nog wel met jouw gebit, dit niet meer. Daarnaast is het belangrijk het luchtig te houden en humor te gebruiken.

 

Chantal heeft als tandarts angstbegeleiding drie keer zoveel tijd voor haar patiënten als een gewone tandarts. ‘In het intakegesprek vraag ik de angst en andere factoren uitgebreid uit en stel ik samen met mijn patiënt een plan op. Daarna is het vooral doén.’

 

Behandeling van angst

Een belangrijke manier waarop dit doén vorm krijgt, is het toepassen van exposure in vivo, een techniek die ook gebruikt wordt binnen de psychologie bij angst- en traumabegeleiding. Je stelt de patiënt stapsgewijs bloot aan dat waar hij bang voor is zonder dat de ramp die hij vreest optreedt, zodat hij zich realiseert en ervaart dat zijn associatie met pijn (de ramp) niet reëel is.

 

‘Je moet echt de associatie die patiënten hebben met hun rampgedachten verbreken, of eigenlijk overschrijven.’

Het blijkt het beste te werken beste wanneer de motivatie uit de patiënt zelf komt. Een goede vraag om hem hierin mee te nemen is ‘Wat zullen we vandaag doen?’ De regie en het initiatief liggen dan bij de patiënt.

 

Duur behandeling

Gemiddeld duurt het ongeveer een half jaar tot een jaar voordat patiënten van hun angst verlost zijn en weer terecht kunnen bij een algemeen tandarts. Dit is wel afhankelijk van het probleem en van de patiënt zelf. Belangrijk voor de overgang is dat deze goed en stapsgewijs verloopt, het zogenaamde vlechten.

 

Ook hierbij begeleidt Chantal haar patiënten. ‘Het kan zijn dat patiënten terug gaan naar hun oorspronkelijke tandarts, maar soms kunnen zij ook overgaan naar een ander. Vertrouwen opbouwen is hierin essentieel.’ Aan het eind van het traject maakt Chantal samen met haar patiënt een brief; dat is de gebruiksaanwijzing voor de tandarts. Wat wil de patiënt hier zelf in hebben?

 

‘Patiënten mogen leren voor zichzelf op te komen.’

Mooiste aspecten van haar werk

Chantal ziet patiënten van alle leeftijden en uit alle lagen van de bevolking. Juist de afwisseling van de verschillende mensen waar ze mee te maken krijgt, maakt haar werk interessant.

 

‘Ieder heeft zijn eigen verhaal. Het is heel mooi daar toch een stukje van uit te maken.’

Angst en het hebben van een slecht gebit hebben veel invloed op het hele leven van een persoon. Als je dat weer gezond weet te krijgen, blijkt dat op veel vlakken impact te hebben. Mensen krijgen weer een baan of een partner. Dit maakt het werk voor Chantal het meest boeiend.

 

Toch is het ook zwaar werk. ‘Tijdens de intake blijft het hier bijna nooit droog. De tissuebox staat standaard in de buurt.’ Chantal hoort veel heftige verhalen van haar patiënten en ze kan eigenlijk nooit op de automatische piloot werken. Het is niet even een gaatje vullen. Daarom vindt ze het prettig ook deels als algemeen tandarts te werken.

 

Lang bezig met iets wat ook in ééń keer had gekund

De casus die Chantal het meest is bijgebleven, was één van haar eerste patiënten:

 

‘We doen nooit iets onder narcose, tenzij iemand een kunstgebit krijgt. Want wat moet je dan nog leren? Je komt daarna toch nooit meer bij de tandarts. Deze patiënt koos er echter voor om zijn kiezen er een voor een uit te laten trekken. Dit duurde ontzettend lang. Uiteindelijk moesten er nog acht tanden tegelijk getrokken worden, zodat daarna meteen het gebit geplaatst kon worden. De man vond dit zo heftig dat hij alsnog onder narcose de laatste tanden liet trekken. Aan de ene kant hebben we veel bereikt. Hij had veel zelfvertrouwen gekregen. Aan de andere kant zijn we heel lang bezig geweest met iets wat ook in één keer had gekund.’ Lacht Chantal.

 

Tips voor bange patiënten

De tips die Chantal aan patiënten zou mee willen geven is:

 

‘Bereid je voor, lees je in en stel samen met je hulpverlener een plan op waar je zelf achter staat.’

Een ander kan niet raden wat er in jou omgaat en wat wel of niet werkt voor jou. Geef dit aan en stem samen af. Het kan zijn dat niet al jouw wensen realiseerbaar zijn, maar het feit dat je dit in ieder geval vooraf weet, is vaak voldoende om jouw angst weg te nemen. Je hebt zelf de regie.

 

Zelf heeft ze dit aan den lijve ondervonden rondom haar bevalling. ‘Voorafgaand aan (en tijdens) de bevalling hebben we een gesprek gehad waarin we onze wensen kenbaar mochten maken en alles door konden spreken. Niet alles bleek mogelijk te zijn, maar dat was oké. We wisten precies waar we aan toe waren.’

 

Hulpverleners en bange patiënten

Luisteren en communicatie zijn voor Chantal de sleutelwoorden als het aankomt op goede begeleiding en het voorkomen van angst. Patiënten willen gezien en serieus genomen worden. Dit betekent niet dat je hen altijd hun zin hoeft te geven en hoeft mee te gaan in hun verhaal.

 

Het is belangrijk duidelijk te zijn en samen af te stemmen. Dit is echt maatwerk en verschilt per patiënt. De een heeft het nodig drempels over geholpen te worden terwijl de ander juist wat meer afgeremd mag worden. Help de patiënt zoeken naar wat voor hem écht belangrijk is.

 

‘Het wordt steeds meer een dialoog met de patiënt dan dat de arts bepaalt.’

Chantal vindt het daarnaast belangrijk je bewust te zijn van de taal die je gebruikt. Boren klinkt bijvoorbeeld veel enger dan slijpen. ‘Probeer de associatie met bepaalde woorden te doorbreken.’

 

Tandarts en leefstijl

Aangezien ik de laatste tijd nogal wat geschreven heb over leefstijl en initiatieven hieromtrent, was ik wel benieuwd wat Chantal als tandarts met dit onderwerp heeft.

 

‘Ik ben een echte zoetekauw. Toch probeer ik gezond te eten, omdat ik weet hoe slecht suiker voor mijn gebit en gezondheid is.’

Hoe slecht suiker is voor je tanden, zag Chantal toen zij door Nepal reisde. In een afgelegen dorpje waar weinig toerisme en rijkdom was, hadden kinderen een goed gebit zonder gaatjes. Hetzelfde gold ook voor de volwassenen. Dit ondanks het feit dat zij niet aan gebitsverzorging deden. Toen zij kilometers verder in een dorpje kwam waar wel toeristen kwamen, werden de gevolgen van suiker meteen duidelijk; volop gaatjes en slechte gebitten. Toeristen blijken kinderen voornamelijk snoep te geven.

 

Dit zet wel aan tot nadenken vind je niet?

 

Dé boosdoeners voor een slecht gebit

Over het algemeen kan gezegd worden dat slechte gebitsverzorging en slecht eten en drinken de grootste boosdoeners zijn voor problemen aan het gebit en tandvlees. Vooral suiker en suikerhoudende drankjes zijn dé veroorzakers van gaatjes. Als je geen suiker eet (en goed poetst), zou je in principe geen gaatjes hoeven krijgen. Roken heeft meer invloed op de gezondheid van je tandvlees en aanslag op je tanden, niet zozeer op het ontstaan van gaatjes.

 

‘Eigenlijk zouden wij als tandarts bij uitstek geschikt zijn om ons op leefstijl te richten, aangezien wij kinderen van jongs af aan twee keer per jaar zien.’

Gebrek aan tijd en het gevoel dat het niet ons pakkie aan is, zijn redenen om leefstijl toch niet aan te kaarten. ‘We hebben onze handen vol aan het geven van voorlichting over poetsen en suiker dat het in zo’n kort consult bijna niet te doen is om dit nog breder te trekken.’

 

Tanden en gezondheid

Aan het gebit blijk je overigens veel af te kunnen lezen over iemands algehele gezondheid. Er is onder andere een duidelijk verband gevonden tussen tandvleesontsteking en hart- en vaatziekten. Wil je hier meer over weten? Bekijk dan het filmpje ‘de mond: de spiegel van de gezondheid

 

Benadering breed toepasbaar

Wat mij persoonlijk vooral is bijgebleven na het gesprek met Chantal, is hoe mooi deze benadering breed toepasbaar is voor andere professionals (in de zorg). Oké om exposure toe te passen en met (ernstig) getraumatiseerde patiënten te werken, heb je wel wat extra bagage nodig in de vorm van een opleiding. Maar het bieden van vertrouwen in de vorm van écht luisteren en het samen opstellen van een plan om de patiënt de regie over zijn gezondheid te geven, is voor iedereen haalbaar.

 

Een mooie uitdaging voor de toekomst als je het aan mij vraagt! En wie weet… Een intensievere samenwerking tussen artsen en tandartsen op het gebied van leefstijl en gezondheid?

 

Dankjewel Chantal voor het leuke gesprek en voor het delen van je kennis en ervaring!

 

Hoe zit het met jou?

Ben jij bang voor de tandarts? Of misschien niet bang voor de tandarts, maar wel voor iets anders? Waar zit het hem in dat je bang bent? En wat neem je mee voor jezelf uit de tips en ervaringen die Chantal met ons wilde delen? Laat het me weten!

 

Zou jij het, als bevlogen hulpverlener, ook leuk vinden een keer door mij geïnterviewd te worden, zodat je jouw verhaal kunt delen en anderen kunt inspireren? Neem dan een kijkje op Medical Journey of neem contact met me op!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Coline Beijeman

Is gefascineerd door alles wat met het menselijk lichaam, brein, psychologie en gezondheidszorg te maken heeft. Ze neemt jou mee op reis om je te inspireren en je eigen antwoorden te vinden. En actie te ondernemen waar nodig! Doel: Je gezonder en gelukkiger voelen door de voor jou juiste keuzes te kunnen maken. Wees nieuwsgierig, openminded en experimenteer. Laat los wat je denkt te weten en vorm (opnieuw) je mening!